ชีววิทยาของแมลงสาบ
แมลงสาบ มีแหล่งกำเนิดอยู่ในเขตอบอุ่น ปัจจุบันพบว่ามีการแพร่กระจายไปทั่วโลก อาจจะ ติดไปกลับสินค้าจำพวกหีบห่อหรือลังไม้ที่ขนส่งไปทางเรือหรือรถบรรทุก อย่างไรก็ตามยัง คงพบแมลงสาบในภูมิภาคที่มีอากาศร้อนมากกว่าพื้นที่ที่มีอากาศหนาวเย็น แมลงสาบชอบ อาศัยอยู่ตามบ้านเรือน ท่อระบายน้ำ ร้านขายของชำ ร้านอาหาร ห้องครัวในโรงพยาบาล หรือโรงแรม โกดังเก็บสินค้าทางการเกษตรหรือกระดาษ เป็นต้น ชอบอาศัยในที่มืด อบอุ่น และมีความชื้นสูง ถ้าพบเห็นแมลงสาบแม้เพียงเล็กน้อยในเวลากลางวันแสดงว่าพื้นที่นั้นมี แมลงสาบชุกชุน นอกจากนี้การที่จะดูว่าแมลงสาบมีความชุกชุมหรือไม่ ยังสังเกตได้จากการ พบซากของแมลงสาบที่ตายแล้ว คราบที่ลอกเมื่อแมลงสาบมีการเปลี่ยนวัย ฝักไข่ที่ฟักแล้วรวม ทั้งมูลของแมลงสาบ


แมลงสาบที่พบบ่อย

ระยะสืบพันธุ์ของแมลงสาบ

ชนิดของแมลงสาบที่พบในประเทศไทย มีทั้งสิ้น 12 ชนิด

1. แมลงสาบอเมริกัน American Cockroach
    เป็นแมลงสาบที่มีขนาดใหญ่ที่สุดที่พบในบ้านเรือน ลำตัวสีน้ำตาลแดงมันวาวบน pronotum มีจุดสี ดำขนาดใหญ่ 2 จุด ล้อมรอบด้วยวงเส้นเหลืองอาจเต็มวงหรือมีเพียงครึ่งวงก็ได้ ส่วนรอบนอกสุดเป็น วงสีดำ หนวดเรียวและยาวกว่าลำตัว พบมากตามท่อระบายน้ำ ทำให้แมลงสาบชนิดนี้แพร่กระจายไปยัง ที่พักอาศัยอื่นๆ ได้ดี รวมทั้งสามารถพบได้ตามบริเวณ ห้องน้ำ ในครัว ตู้กับข้าว ห้องเก็บของ กล่อง กระดาษที่ใช้เก็บวัสดุสิ่งของ ตู้หนังสือ ลิ้นชักและใต้ฝ้าเพดาน เป็นต้น การควบคุมแมลงสาบชนิดนี้ใน ท่อระบายน้ำได้สามารถลดความชุกชุมของแมลงสาบชนิดนี้ลงได้

2. Large Brown Cockroach
    เป็นแมลงสาบที่มีขนาดเล็กกว่าแมลงสาบอเมริกันเพียงเล็กน้อย ลักษณะโดยทั่วไปก็คล้ายคลึงกันแมลงสาบอเมริกันแต่ลำตัวมีสีน้ำตาล แดงคล้ำ บน pronotum มีจุดสีดำขนาดใหญ่ 2 จุด ล้อมรอบด้วยวงเส้นสีเหลือง แต่วงเส้นสีเหลืองนี้ค่อนข้างพร่ามัวไม่ค่อยชัดเจนเหมือน ของแมลงสาบอเมริกัน ส่วนรอบนอกสุดเป็นวงสีดำเหมือนกัน หนวดเรียวยาวกว่าลำตัว โดยมากมักพบแมลงสาบชนิดนี้ได้ทั่วไปในบ้านเรือน เช่นเดียวกับแมลงสาบอเมริกัน บางครั้งอาจพบแมลงสาบชนิดนี้กัดกระดาษ ผ้า สิ่งปรักหักพังที่ทับถมอยู่เพื่อนำมาปกคลุมหรือซ่อนฝักไข่ไว้
3.แมลงสาบออสเตรเลีย Australian Cockroach
    เป็นแมลงสาบที่มีขนาดเล็กกว่าแมลงสาบอเมริกันเพียงเล็กน้อย ลักษณะโดยทั่วไปคล้ายกับแมลง สาบอเมริกัน แต่ลำตัวสีน้ำตาลเข้มกว่าและปีกมีแถบสีเหลืองอ่อนบริเวณขอบปีกข้างละ 1 แถบ แมลงสาบชนิดนี้ชอบสภาพแวดล้อมคล้ายกับแมลงสาบอเมริกัน อาจพบบริเวณนอกบ้านได้บ้าง เช่น ตามโรงเรือนเพาะชำต้นไม้โดยเข้ามากัดกินต้นไม้ในโรงเรือน

4. Smokybrown Cockroach

    เป็นแมลงสาบที่มีลักษณะใกล้เคียงกับแมลงสาบอเมริกัน แต่ลำตัวสีน้ำตาลเข้มมันวาวทั้งตัวผู้ และตัวเมีย หนวดเรียวและยาวกว่าลำตัวทั้งสองเพศมีปีกเจริญดีและยาวคลุมถึงปลายของส่วนท้อง มีนิสัยชอบบินตอมแสงไฟในเวลากลางคืน อาจพบได้ทั่วไปในโรงเก็บรถ กองไม้และอาจเป็นแมลง ศัตรูในโรงเรือนเพาะชำได้ ห้องนอนและห้องครัว

ไข่แมลงสาบ
5. แมลงสาบเยอรมัน German Cockroach
    เป็นแมลงสาบขนาดเล็ก มีหนวดยาวเรียวและยาวกว่าลำตัว ลำตัวสีน้ำตาลซีดแต่เป็น ประกาย ขามีสีอ่อนกว่าลำตัว พบมากในห้องครัว ชั้นวางของลิ้นชัก ซอกโต๊ะหรือกล่อง เก็บของ เป็นต้น ในช่วงเวลากลางวันจะพบหลบซ่อนตามพื้นที่ที่เข้าไม่ถึง เช่น พื้นที่ ระหว่างอ่างน้ำและผนัง ถ้ามีความชุกชุมมากจะพบบนเพดานและช่องว่างระหว่างผนังห้อง นอกจากนั้นยังพบได้ตามรอยแตกของทางเดินสนามหญ้าพุ่มไม้และในถังขยะ

6. Smaller German Cockroach
    เป็นแมลงสาบที่มีขนาดและลักษณะคล้ายกับแมลงสาบเยอรมันมาก มีหนวดเรียวและยาวกว่าลำตัว ลำตัวสีน้ำตาลซีดอ่อนกว่าแมลงสาบ เยอรมัน มีสีพื้นเป็นสีน้ำตาลอ่อนและมีแถบสีดำ 2 แถบพาดขนานตามแนวยาวของลำตัว แต่แถบดำนี้ค่อนข้างเล็กกว่าแมลงสาบเยอรมัน ในบ้านพบว่าชอบเกาะอยู่ตามฝาผนังส่วนนอกบ้านพบตามพื้นรอบตัวบ้าน

7.Harlequin Cockroach
    ชาวบ้านบางพื้นที่เรียกว่าแมลงสาบผี เป็นแมลงสาบที่มีขนาดปานกลางจนถึงขนาดใหญ่ มีหนวดเรียวและยาวกว่าลำตัว มีจุดสีดำขนาดใหญ่ 2 จุด รอบๆ สองจุดนี้เป็นสีเหลือง ส่วนรอบนอกสุด pronotum เป็นสีดำ ลำตัวเป็นลวดลายสวยงามสีน้ำตาลเข้มหรือภาชนะที่ใช้เก็บวัสดุสิ่งของ ห้องครัว ตู้กับข้าวหรือตู้เก็บของ ในต่างประเทศมีรายงานว่าพบแมลงสาบชนิดนี้ตามไร่ของพืชชนิดต่างๆ เช่น ไร่มะเขือเทศ เป็นต้น

8.Lobster Cockroach
    เป็นแมลงสาบขนาดปานกลาง ลักษณะอ้วนเตี้ย ส่วนท้องค่อนข้างอ้วนกลม ขาสั้น หนวดสั้นกว่าลำตัว มีสีน้ำตาลหม่นออกเทา pronotum มีลวดลายขยุกขยิกสีน้ำตาล ขอบทั้งสองข้างของ pronotum มีแถบสีขาวอยู่นอกสุดและถัดเข้ามาเป็นแถบสีดำ ในอาคารบ้านเรือนพบได้ บริเวณพื้นครัว ตู้เก็บของในห้องครัว กล่องเก็บวัสดุหรืออาหารแห้ง

ภาพแสดงที่หลบซ่อนของแมลงสาบ

9. Brown- banded Cockroach
    เป็นแมลงสาบขนาดเล็ก มีหนวดเรียวยาวกว่าลำตัว ขอบปีกหน้ามีแถบสีน้ำตาลอ่อนพาดตามแนว ขวางสองแถบ ลำตัวมีสีน้ำตาลอ่อนไปจนถึงสีน้ำตาลเข้ม pronotum มีสีดำเป็นรูปคล้ายระฆังอยู่ตรง กลางขอบด้านข้างทั้งสองของ pronotum เป็นสีขาวหรือสีน้ำตาลอ่อน ส่วนมากพบในบ้านตามกล่อง เก็บของ ตู้เก็บเอกสาร ตู้เสื้อผ้า หลังกรอบรูป ลิ้นชัก ใต้หรือหลังเฟอร์นิเจอร์ ไม่ค่อยพบในครัว ชอบ วางไข่ตามขอบหรือภายในตู้เฟอร์นิเจอร์ บางคนจึงเรียกแมลงสาบเฟอร์นิเจอร์

10.แมลงสาบสุรินัม Surinam Cockroach
    เป็นแมลงสาบขนาดปานกลาง หนวดสั้นกว่าลำตัว แมลงสาบชนิดนี้ชอบอาศัยอยู่ภายนอกอาคาร บ้านเรือน มีรายงานว่าชอบขุดเจาะดินลงไปเพื่อใช้เป็นที่ลอกคราบของตัวอ่อน และเพศเมียจะใช้เป็นที่ ผลิตตัวอ่อนจึงพบแมลงสาบนี้ในโพรงดินหรือบริเวณที่มีก้อนหินทับหรือ ใต้แผ่นไม้กระดาน อาจพบ ใต้ฟางข้าว ดินชื้นแฉะ หรือบริเวณรากของต้นพืชโดยกัดกินรากพืชหรือแทะเปลือกลำต้น และยังพบ ได้ตามโรงเรือนเพาะชำบ่อยครั้งพบว่าเข้ามาอาศัยในบ้านเรือนได้เช่นกัน โดยอพยพเข้ามาอยู่ใต้หลังคา

11. แมลงแกลบ Burrowing Cockroach
    เป็นแมลงสาบที่ค่อนข้างคล้ายคลึงกับแมลงสาบสุรินัม หนวดสั้นกว่าลำตัว แมลงสาบชนิดนี้พบในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย เพียงครั้งเดียว มักพบในบริเวณที่ค่อนข้างชื้นหรือมีดิน เช่น ใต้กระถางต้นไม้ ถังขยะหรือ ใต้แผ่นไม้ เป็นต้น

12. Hebardina concinna
    เป็นแมลงสาบขนาดเล็ก มีรายงานพบในประเทศไทยเพียงครั้งเดียว

        แมลงสาบมีการเจริญเติบโตเป็นแบบไม่สมบูรณ์ ซึ่งเป็นการเจริญเติบโตที่มีการเปลี่ยนแปลงทั้งรูปร่างและขนาด วงจรชีวิตประกอบด้วย 3 ระยะ คือ ไข่ ตัวอ่อนหรือตัวกลางวัย และตัวเต็มวัย ตัวอ่อนมีลักษณะคล้ายตัวเต็มวัย โดยตัวอ่อนระยะแรกที่ออกจากไข่จะยังไม่มีปีก เมื่อผ่าน การลอกคราบ 2-3 ครั้ง จะเริ่มมีปีกและอวัยวะสืบพันธุ์ค่อยๆ เจริญเติบโตขึ้นจนเป็นตัวเต็มวัยที่มีปีกเจริญเต็มที่และอวัยวะสืบพันธุ์สมบูรณ์
 

วงจรชีวิตของแมลงสาบ